Zelfsabotage

Zelfsabotage herkennen en doorbreken

Je weet heel goed wat je wilt. Toch doe je precies wat je ervan weghoudt.

Je stelt iets uit. Je houdt jezelf klein. Je zoekt bevestiging bij anderen of loopt weg zodra je voor jezelf moet kiezen. Niet omdat je bewust hebt besloten om je eigen geluk in de weg te zitten. Je gedrag probeert je ergens tegen te beschermen.

Alleen kan die bescherming je uiteindelijk meer kosten dan opleveren.

Wat je niet herkent kun je niet doorbreken

Een van de eerste momenten waarop ik mezelf begon te saboteren was de keuze voor mijn middelbare school. Ik wilde kok worden. Kapper leek me ook leuk, maar als ik echt mocht kiezen, dan koos ik voor kok.

Daar kwamen direct allerlei reacties op. 'Doe maar gewoon kapper, dat past beter bij jou.' Er werd niet echt naar mijn wensen geluisterd en ik hield mezelf stil.

Uiteindelijk werd ik kapper. Het vak paste ook bij mij en ik heb er veel mooie dingen door mogen meemaken. Toch zat daar al een patroon onder. Ik sprak niet uit wat ik werkelijk wilde. Ik paste me aan en koos voor wat anderen beter voor mij vonden.

Dat deed ik niet bewust. Als ik toen net zo bewust naar mijn gedrag had kunnen kijken als nu, dan had ik andere vragen kunnen stellen. Ik had kunnen onderzoeken wat ik zelf wilde en waarom ik zo snel meeging in de wensen van anderen.

Maar wat je niet herkent kun je niet doorbreken.

Zelfsabotage gebeurt niet altijd bewust

Bij zelfsabotage denken mensen al snel aan iemand die moedwillig zijn eigen kansen verpest. Alsof je precies weet wat goed voor je is en daarna bewust het tegenovergestelde kiest.

Zo werkt het niet.

Je kiest gedrag dat je ooit heeft geholpen. Je probeert spanning te voorkomen. Je wilt niet afgewezen worden of je bent bang om iemand teleur te stellen. Je wilt geen kritiek krijgen en besluit jezelf daarom maar niet volledig te laten zien.

Dat kan zich op verschillende manieren uiten:

Je stelt belangrijke keuzes uit. Je blijft te lang in een relatie die niet goed voelt.

Je spreekt niet uit wat je nodig hebt. Je loopt weg bij een werkgever zonder het gesprek aan te gaan. Je maakt jezelf kleiner dan nodig is. Je haakt af zodra iets spannend wordt. Je blijft eindeloos nadenken zonder een keuze te maken.

Je wacht op toestemming of bevestiging van een ander. Je probeert iets zo perfect te doen dat je uiteindelijk niets doet.

Op het moment zelf kan dat gedrag veilig voelen. Je hoeft nog niet te kiezen. Je hoeft nog geen risico te nemen en niemand kan je afwijzen om iets wat je niet hebt laten zien.

Maar jouw kansen worden hierdoor niet groter. Ze worden steeds kleiner.

Waar ben jij gebleven?

In relaties was ik vooral bezig met de ander. Hoe kon ik zijn en doen zodat het voor de ander beter en fijner werd?

Maar waar was ik zelf in dat stuk?

Ik stelde steeds meer dingen uit zodat ik niet voor mezelf hoefde te kiezen. Dat kon later wel. Op een moment waarop het echt niet meer anders kon.

Alleen komt dat moment uiteindelijk vanzelf. De spanning blijft zich opbouwen tot je niet meer verder kunt. Bij mij resulteerde dat geregeld in het verbreken van een relatie of vriendschap. Ook ging ik weg bij een werkgever omdat weglopen makkelijker voelde dan ertegenin gaan.

Je stopt steeds een klein stukje van jezelf weg. Eerst merk je daar weinig van. Daarna kost het steeds meer moeite om te voelen wat je werkelijk wilt.

Je lichaam gaat vaster zitten. Je hoofd blijft maar doorgaan en op een gegeven moment voelt het alsof je geen onderdeel meer bent van je eigen lichaam.

Ik heb momenten gehad waarop ik in de spiegel keek en mezelf niet herkende.

Wie was die vent die mij aankeek? Waar was de straling in zijn ogen gebleven?

Ergens zat die straling nog wel. Alleen was hij diep weggedrukt onder alles wat ik dacht te moeten zijn.

Je stopt met zijn wie je werkelijk bent

Als je jezelf lang genoeg klein houdt, ga je geloven dat dit is wie je bent. Je ziet jezelf als iemand die geen keuzes kan maken. Iemand die altijd twijfelt of iemand die nu eenmaal afhankelijk is van de goedkeuring van anderen.

Maar is dat jouw karakter? Of is het gedrag dat je zo vaak hebt herhaald dat het onderdeel van je identiteit is geworden?

Je bent niet iemand die zichzelf wil saboteren. Je doet iets wat je ooit veiligheid gaf. Dat is een belangrijk verschil.

Want wanneer je iets doet, kun je ook leren om iets anders te doen.

Niet door te ontkennen wat er speelt. Ook niet door jezelf toe te spreken alsof je morgen ineens een compleet ander mens moet zijn.

Je begint door eerlijk te kijken naar wat je doet en wat dat gedrag je oplevert.

De gedachten die het patroon in stand houden

Bij veel van mijn patronen kwamen dezelfde gedachten terug. Bij overdenken. Bij people pleasing. Bij het niet stellen van grenzen en ook bij zelfsabotage.

Mijn gedachten vertelden mij:

Ik ben niet goed genoeg. Ik ben dik. Ik ben lelijk. Niemand zit op mij te wachten. Niemand wil horen wat ik te zeggen heb. Wat ik doe stelt toch niets voor.

Wanneer je zulke gedachten vaak genoeg herhaalt, ga je overal bewijs voor zoeken.

Dat bewijs kan al zitten in de manier waarop iemand iets tegen je zegt. Een blik.

Een kort antwoord. Een bericht waarop niet snel genoeg wordt gereageerd.

Je analyseert het kapot tot je gedachten precies het bewijs hebben gevonden waarnaar ze zochten.

Zie je wel. Diegene vindt mij niet leuk.

Maar heb je er al eens over nagedacht dat wat iemand zegt niet hetzelfde hoeft te zijn als wat er bij jou binnenkomt?

Jij maakt een interne voorstelling

Alles wat iemand zegt gaat door jouw eigen filters. Eerdere ervaringen. Herinneringen. Overtuigingen en verwachtingen bepalen mede wat jij hoort en hoe je het interpreteert.

De ander zegt iets. Jij maakt daar in je hoofd een interne voorstelling van. Die voorstelling voelt echt maar hoeft niet gelijk te zijn aan wat de ander bedoelde.

Iemand geeft feedback op iets wat je hebt gemaakt. Jij hoort dat je niet goed genoeg bent.

Iemand heeft tijd voor zichzelf nodig. Jij hoort dat diegene bij je weg wil.

Iemand reageert kort op een bericht. Jij hoort dat je iets verkeerd hebt gedaan.

Vervolgens reageer je niet alleen op wat de ander werkelijk zei. Je reageert ook op het verhaal dat jouw hoofd ervan heeft gemaakt.

Zonder dat je het doorhebt, kan die interne voorstelling je in een loop van zelfsabotage houden. Je trekt je terug. Je maakt jezelf kleiner of je doet niets meer. Daarna gebruik je het gevolg opnieuw als bewijs dat je oorspronkelijke gedachte klopte.

Zo blijf je ronddwalen in je hoofd terwijl je steeds verder verwijderd raakt van wat er werkelijk gebeurde.

Waar probeert jouw gedrag je tegen te beschermen?

Zelfsabotage ontstaat niet voor iedereen vanuit dezelfde behoefte. Het gedrag kan je proberen te beschermen tegen:

Afwijzing. Mislukking. Kritiek. Teleurstelling. Verandering. Zichtbaarheid. Controleverlies. Het maken van een verkeerde keuze.

Mijn gedrag kwam voor een groot deel voort uit angst voor afwijzing. Je kunt jezelf een heel leuk persoon vinden. Maar als je bang bent dat iemand je niet leuk vindt om wie je werkelijk bent, dan laat je nooit alles van jezelf zien.

Je leeft dan een leugen in twee richtingen. Je bent niet eerlijk tegenover jezelf en ook niet tegenover de ander.

Kritiek voelde voor mij als een aanval. Ik had zo hard mijn best gedaan om iets perfect te doen. Wanneer iets dan mislukte, kon ik ontploffen. Zeker als iemand daar ook nog iets over te zeggen had.

Niet omdat diegene per definitie iets verkeerds zei. Ik had het zelf alleen al duizend keer tegen mezelf gezegd. Ik had niemand nodig die mij daar nog eens extra op wees.

De reactie ging daardoor niet alleen over dat ene moment. Alles wat ik daarvoor al tegen mezelf had gezegd kwam er tegelijk bij.

Kijk vanuit de oorzaak

Wanneer je alleen blijft kijken naar wat je verkeerd doet,

zet je jezelf aan de gevolgkant.

Je stelt iets uit. Je verbreekt een relatie. Je loopt weg bij een werkgever of houdt opnieuw je mond. Dat zijn de gevolgen die je ziet.

Maar wat ging eraan vooraf?

Kijk eens naar de oorzaak:

Wat gebeurde er vlak voordat je jezelf tegenhield? Welke gedachte kwam er op? Wat voelde je in je lichaam? Waar was je bang voor? Wat probeerde je te voorkomen? Waar wilde het gedrag je tegen beschermen? Wat zou er volgens jou gebeuren als je wel voor jezelf koos?

Je hoeft jouw gedrag niet goed te praten. Probeer het eens te begrijpen.

Want vanuit begrip kun je iets veranderen. Vanuit alleen maar afwijzing blijf je tegen jezelf vechten.

Je bent niet lui en je bent niet kapot

Uitstelgedrag wordt snel verward met luiheid. Je weet wat je moet doen maar je doet het niet. Dus trek je de conclusie dat je geen discipline hebt.

Toch kan er onder dat uitstelgedrag iets heel anders zitten.

Als je de keuze uitstelt, hoef je nog niet te ontdekken of het lukt. Wanneer je niet begint, kun je ook niet mislukken. Zolang je niets laat zien, kan niemand er kritiek op geven.

Je houdt jezelf veilig door stil te blijven staan.

Alleen voelt die veiligheid na verloop van tijd als een gevangenis. Je ziet anderen doorgaan en wordt boos op jezelf omdat jij opnieuw niets hebt gedaan.

Je hoeft jezelf niet nog harder te straffen. Je mag juist begrijpen waarom je op de rem trapt terwijl een ander deel van jou vooruit wil.

Er is niets mis met wie jij bent. Je hebt gedrag ontwikkeld dat niet langer past bij het leven dat je wilt leiden.

Je lichaam weet eerder wat er speelt

Zelfsabotage gebeurt niet alleen in je gedachten.

Je lichaam reageert mee.

Je voelt spanning in je buik. Je ademhaling wordt oppervlakkiger. Je schouders trekken omhoog of je voelt druk op je borst. Je wilt weg uit een situatie zonder precies te begrijpen waarom.

Je hoofd kan zeggen dat er niets aan de hand is terwijl jouw lichaam allang heeft gereageerd.

Wanneer je daar steeds overheen gaat, ontstaat er een disbalans. Je lichaam weet en wil iets anders dan wat je hoofd probeert vol te houden.

Dat kan ervoor zorgen dat je bevestiging gaat zoeken in alle verkeerde dingen. Je blijft zoeken naar dat ene antwoord waardoor alles ineens goed voelt. De juiste video. Het perfecte boek. Een persoon die je eindelijk vertelt wat je moet doen.

Die magische pil bestaat niet.

Je mag je patronen aankijken en ze trotseren. Met trots!

Doorbreken begint met opmerken

Je hoeft niet direct je hele leven om te gooien. Begin met opmerken wanneer je jezelf tegenhoudt.

Stel jezelf op dat moment een paar vragen:

Wat wil ik eigenlijk doen? Wat doe ik nu in plaats daarvan? Welke gedachte houdt mij tegen? Is die gedachte een feit of mijn eigen interpretatie? Wat voel ik in mijn lichaam? Welke kleine keuze kan ik nu maken die beter bij mij past?

Het antwoord hoeft niet groots te zijn.

Je kunt één eerlijk gesprek voeren. Een grens uitspreken. Iets delen voordat je het perfect vindt of toegeven dat je ergens bang voor bent.

Iedere keer dat je bewust een andere keuze maakt, laat je jezelf ervaren dat het ook anders kan.

Wacht niet tot je nergens meer bang voor bent

Je hoeft niet eerst volledig zelfverzekerd te zijn voordat je kunt handelen. Als je daarop blijft wachten, geef je de angst opnieuw de leiding.

Moed betekent niet dat je nergens bang voor bent. Het betekent dat je voelt wat er speelt en alsnog kiest voor wat belangrijk voor je is.

Je kunt bang zijn voor afwijzing en toch eerlijk zeggen wat je nodig hebt. Je kunt bang zijn dat iets mislukt en toch beginnen. Je kunt spanning voelen wanneer je zichtbaar wordt en toch laten zien wat je te zeggen hebt.

De angst hoeft niet eerst weg. Jij mag leren dat je de angst kunt dragen zonder jezelf opnieuw te verlaten.

Terugvallen betekent niet dat je hebt gefaald

Je hebt dit gedrag jarenlang herhaald. Het is niet eerlijk om van jezelf te verwachten dat je het na één inzicht nooit meer doet.

Je gaat terugvallen in oude gedachten. Je stelt nog een keer iets uit of merkt achteraf dat je jezelf opnieuw klein hebt gehouden.

Dat betekent niet dat je terug bij af bent.

Het belangrijkste is dat je het opmerkt. Eerst merk je het dagen later. Daarna een paar uur later. Uiteindelijk herken je het terwijl het gebeurt.

Op dat moment ontstaat er ruimte voor een andere keuze.

Niet omdat je jezelf moet veranderen. Omdat je jezelf anders mag gaan gedragen en dragen.

Je koos wat je toen nodig had

Toen ik steeds meer ging lezen en leerde over mijn eigen gedrag, kwam ik tot de conclusie dat het slechter met mij ging dan ik eerst dacht.

Niet omdat ik iets wilde bewijzen. Het was echt zo.

Ik heb al deze onderwerpen niet voor niets op mijn website beschreven. Perfectionisme. Overdenken. Grenzen stellen. People pleasing. Oude patronen en deze over zelfsabotage.

Ik had vroeger veel aan deze kennis kunnen hebben. Toch is dat niemands schuld. Ook niet die van mij.

Ik wist niet beter. Ik koos wat op dat moment de beste keuze voor mij leek. Toen ik later meer leerde, kon ik opnieuw kiezen.

Niet omdat ik een ander mens wilde worden. Ik wilde mij anders gedragen. Ik wilde mezelf anders leren dragen.

Je hoeft jezelf niet terug te vinden

Mensen zeggen vaak dat ze zichzelf zijn kwijtgeraakt en terug willen vinden. Maar je bent nergens verdwenen.

Je zit nog steeds onder alles wat je bent gaan geloven. Onder alle aanpassingen. Onder het uitstellen en het zoeken naar bevestiging.

De straling in je ogen is niet weg. Maar bedekt geraakt.

Je hoeft geen nieuwe versie van jezelf te bedenken. Je mag gaan ontdekken wat er overblijft wanneer je stopt met jezelf klein houden.

Dat begint niet met een perfecte keuze. Het begint met één eerlijke keuze.

Veelgestelde vragen over zelfsabotage

Hoe weet ik of ik mezelf saboteer?

Je kunt jezelf saboteren wanneer je regelmatig gedrag vertoont dat je verder verwijdert van wat je werkelijk wilt. Je stelt belangrijke keuzes uit. Je maakt jezelf klein of trekt je terug zodra iets spannend wordt. Kijk niet alleen naar één moment. Let vooral op gedrag dat zich blijft herhalen en je achteraf steeds hetzelfde vervelende gevoel geeft.

Waarom zou ik mezelf tegenhouden als ik iets graag wil?

Omdat een deel van jou niet alleen kijkt naar wat je wilt bereiken. Dat deel kijkt ook naar wat er mis kan gaan. Het gedrag probeert je te beschermen tegen pijn. Denk aan afwijzing, kritiek, mislukking of controleverlies. Die bescherming kan ooit nuttig zijn geweest maar past niet altijd meer bij jouw huidige situatie.

Is uitstelgedrag altijd zelfsabotage?

Nee. Soms ben je moe. Soms heb je te veel op je bord of is iets op dat moment niet belangrijk genoeg. Uitstelgedrag wordt vooral interessant wanneer je merkt dat je iets uitstelt wat je werkelijk belangrijk vindt. Zeker wanneer angst of onzekerheid steeds de reden is waarom je niet begint.

Kan ik zelfsabotage volledig stoppen?

Je kunt leren het gedrag steeds eerder te herkennen en andere keuzes te maken. Dat betekent niet dat je nooit meer twijfelt of terugvalt. Het doel is niet dat je perfect reageert. Het doel is dat je bewust wordt van wat er gebeurt en jezelf niet automatisch opnieuw verlaat.

Hoe doorbreek ik zelfsabotage?

Begin klein. Merk op wat je doet. Onderzoek welke gedachte eraan voorafging en voel wat er in je lichaam gebeurt. Vraag jezelf daarna af welke keuze beter past bij wat jij werkelijk wilt. Door dat steeds opnieuw te oefenen, ontstaat er ander gedrag.

Heb ik coaching nodig om zelfsabotage te doorbreken?

Niet iedereen heeft coaching nodig. Je kunt zelf al veel ontdekken door je gedrag eerlijk te onderzoeken en op te schrijven wat er vlak voor een reactie gebeurt. Toch kan het lastig zijn om jouw eigen blinde vlekken te zien. Iemand die zonder oordeel met je meekijkt kan je helpen sneller te herkennen waar je vastloopt en waarom je steeds bij hetzelfde gedrag uitkomt.

Waarom ik je hiermee wil helpen

Ik weet hoe slecht je jezelf kunt voelen. Hoe het is om in de spiegel te kijken en niet meer te herkennen wie er tegenover je staat.

Ik heb het doorleefd en zelf meegemaakt.

Daarom is het mijn grootste wens om anderen hiermee te helpen waar ik kan. Niet door je te vertellen wie je moet worden. Wel door samen te onderzoeken waar jij jezelf tegenhoudt en waar dat gedrag vandaan komt.

Zodat je bewust kunt kiezen wat nog bij je past en wat je niet langer hoeft mee te dragen.

Stop met jezelf verlaten

Je bent niet jouw zelfsabotage. Je bent iemand die gedrag heeft ontwikkeld om zichzelf ergens tegen te beschermen.

Dat gedrag hoef je niet te haten. Je mag leren begrijpen waarom het er is en daarna bepalen of je het nog nodig hebt.

Je hoeft niet te wachten op de magische pil. Je hoeft ook niet eerst volledig zeker te zijn.

Je mag vandaag al één keuze maken waarmee je laat zien dat jij jezelf niet opnieuw achterlaat.

Wil je onderzoeken waar jij jezelf tegenhoudt? Boek een gratis online kennismakingsgesprek. Dan kijken we samen waar je vastloopt en of ik degene ben die je verder kan helpen.

Online bibliotheek van Transformatie Mentor met e-books en werkboeken over persoonlijke ontwikkeling en transformatie.

Neem een kijkje in mijn persoonlijke bibliotheek

Bekijk de bibliotheek