overdenken

Overdenken houdt je niet veilig.
Het houdt je stil.

Zit jij veel in je hoofd?
Blijf je gesprekken opnieuw afspelen?
Weeg je eindeloos alle mogelijkheden tegen elkaar af?

En denk je steeds dat je nog één keer goed moet nadenken, voordat je eindelijk een keuze kunt maken?

Dan weet je waarschijnlijk ook hoe het voelt om vast te zitten in een loop van denken, denken en nog eens denken.

Je denkt om duidelijkheid te krijgen. Maar hoe langer je denkt, hoe meer mogelijkheden je ziet. Hoe meer mogelijkheden je ziet, hoe meer je twijfelt. En hoe meer je twijfelt, hoe lastiger het wordt om in beweging te komen.

Dat is voor mij overdenken.

Niet gewoon ergens rustig over nadenken. Maar zoveel overdenken dat je uiteindelijk geen keuze meer durft te maken. En geen keuze maken is ook een keuze. Alleen wel voor de verkeerde.

Je gedachten houden je klein

Overdenken is een mechanisme dat je gebruikt om veilig te blijven.

Je hoofd probeert alle mogelijke scenario’s vooraf uit te werken. Daarbij wil het weten wat er gebeurt wanneer je ja of nee zegt. Wat anderen daarvan zullen vinden. En of je geen fout maakt. Geen spijt krijgt. Of er ergens nog een betere keuze bestaat.

Dat kan verstandig klinken.
Maar ondertussen gebeurt er niets.
Je gedachten houden je klein.
Je gedachten houden je gevangen.

En het wrange is. Ze beschermen je tegen onzekerheid, afwijzing, fouten en alles wat misschien zou kunnen gebeuren. Alleen beschermen ze je daarmee tegen het verkeerde. Want je blijft stilstaan terwijl je eigenlijk wilt bewegen.

En dat voel je.

Die kriebel in je lijf. Het gevoel dat je te strak in je eigen jasje zit. Alsof iets in jou allang weet welke kant het op wil, maar je gedachten steeds op de rem trappen. Je lichaam weet sneller wanneer iets niet klopt dan je gedachten. Want je gedachten zijn steeds bezig met die analyse. Je onderbewuste weet allang welke kant het op wil!

Het is het denken dat je tegenhoudt.

Zekerheid ontstaat niet door nog langer na te denken

Wat als je blijft wachten totdat je honderd procent zeker bent? Totdat je iedere mogelijke uitkomst hebt onderzocht. Totdat je zeker weet dat niemand teleurgesteld raakt, je geen fout maakt en je nergens spijt van krijgt.

Maar die zekerheid komt niet

Zekerheid komt niet door er alleen maar over na te denken. Sterker nog. Het houdt je zelfs onzeker. Zekerheid ontstaat door het te gaan doen. Door een keuze te maken. Door te bewegen. Door te ontdekken wat er werkelijk gebeurt in plaats van alleen maar te voorspellen wat er zou kunnen gebeuren.

Je mag een fout maken.
Je kunt een fout maken.
En dat is prima!

Want wat je daarna met die fout doet, is belangrijker. Blijf je jezelf ermee tegen je hoofd slaan? Of kijk je naar wat er gebeurt en maak je daarna een andere keuze?

Je maakt altijd de beste keuze. En je hebt altijd een andere keuze.
Ook al lijkt dat soms niet. Denk daar eens rustig over na.

Veertig pakken koekjes en toch met lege handen naar huis

Stel je komt in een supermarkt en je staat voor een schap met veertig pakken koekjes die je nog nooit hebt gegeten. Ze zien er allemaal lekker uit. Juist daardoor wordt kiezen steeds moeilijker.

Niet omdat je geen zin hebt in koekjes.

Maar je blijft te veel nadenken zonder te kiezen.

Want welke zijn het lekkerste? Welke hebben de beste ingrediënten? Welke zijn hun geld waard? Wat als je de verkeerde kiest? En wat als het pak ernaast toch lekkerder blijkt te zijn?

Hierdoor blijf je kijken, vergelijken en twijfelen. Zo erg dat je uiteindelijk zonder koekjes de winkel uitloopt. En dat was niet omdat er niets lekkers tussen stond, maar omdat er te veel mogelijkheden waren. Dit noemen ze ook wel de paradox of choice. Bij overdenken gebeurt ongeveer hetzelfde. Alleen staan de keuzes niet in een winkelschap. Ze vliegen rond in je hoofd.

Je probeert te voorspellen welke keuze de beste uitkomst heeft. Omdat je dat vooraf nooit volledig kunt weten, blijf je nadenken! Je hoofd zegt dat het verstandig is om nog geen keuze te maken. Maar stiekem heb je wel gekozen!

Je hebt gekozen, om stil te blijven staan…

Zelfde gesprekken. Ander persoon

Tussen ongeveer mijn vijftiende en vijfentwintigste zat ik bijna alleen maar in mijn hoofd. Ik had het gevoel dat ik niemand had met wie ik echt kon praten. Dus voerde ik de gesprekken zelf in mijn hoofd. Keer op keer. Steeds opnieuw. Steeds een stapje dieper.

Ik ben jarenlang kapper geweest en heb in die tijd in verschillende kapsalons gewerkt. Pas veel later begreep ik waarom ik steeds van kapsalon wisselde. Ik dacht namelijk dat het aan de plek lag. Of aan de mensen. Of aan de situatie. Maar overal kwam ik mezelf weer tegen.

Steeds dezelfde gesprekken. Maar met een ander persoon.
Zonder dat ik het doorhad dat ik degene was die iets anders mocht doen.

Onder de douche en in bed was het vaak het ergst. Dan speelde ik gesprekken opnieuw af, bedacht ik wat ik anders had kunnen zeggen en oefende ik alvast alles wat misschien nog zou kunnen gebeuren. Hierdoor sliep ik slecht. Raakte steeds verder verstrikt in mijn gedachten. Tot ik op een gegeven moment dacht bij ieder klein lichamelijk signaal dat ik een dodelijke ziekte had. Het overdenken werd zo sterk, waardoor ik er paniekaanvallen van kreeg.

Mijn hoofd was geen fijne plek meer.

En toch voelde die plek ook veilig.

Want zolang ik bleef denken, hoefde ik niets te doen.

Maak kennis met Eugene

Op een gegeven moment gaf ik dat stemmetje in mijn hoofd een naam: Eugene. Niet omdat ik Eugene een gekke naam vind. Het was meer een running joke uit een kapsalon waar ik vroeger werkte.

Door mijn stemmetje een naam te geven kon ik er wat luchtiger naar kijken. Het zorgde er niet meteen voor dat ik minder nadacht.

Het hielp me wel om te zien dat ik niet iedere gedachte aandacht hoefde te geven.

Soms zei ik daarom letterlijk hardop: Eugene, nu even niet. Ik heb geen zin en tijd voor jou. En Eugene is niet de slimmerik.

Hij dacht dat hij het bij het rechte eind had. Omdat hij niet beter weet. Hij heeft geen verbinding met mijn lichaam.

Hij kan alleen denken, analyseren, vergelijken en nieuwe scenario’s bedenken.

En daardoor klinkt wat hij zegt soms verdomd goed!

Onderaan de streep laat hij mij stilstaan, zonder een keuze te maken.
Ik kan hem daar niet verantwoordelijk voor stellen. Hij roeit met de riemen die hij heeft. Ook Eugene maakt altijd de beste keuze.

Alleen zijn kaart is niet het gebied. Wat hij denkt dat er gaat gebeuren is niet hetzelfde als wat er werkelijk gebeurt.

Dus Eugene mag praten. Hij bepaalt alleen niet of ik blijf staan.

Een aantal herkenbare uitspraken

- Je speelt gesprekken steeds opnieuw af en bedenkt wat je anders had moeten zeggen.

- Je weegt ieder woord voordat je een e-mail of WhatsAppbericht verstuurt.

- Na het versturen controleer je hoe het kan zijn overgekomen.

- Je vraagt je af waarom iemand nog niet heeft gereageerd.

- Je probeert stiltes en gezichtsuitdrukkingen te verklaren.

- Je blijft voor- en nadelen tegen elkaar afwegen.

- Je bedenkt steeds nieuwe scenario’s.

- Je oefent gesprekken vooraf en analyseert ze achteraf.

- Je stelt keuzes uit omdat je nog niet weet welke keuze de beste uitkomst geeft.

- Je kunt moeilijk slapen of ontspannen omdat je hoofd doorgaat.

- Je bent tijdens gesprekken lichamelijk aanwezig, maar zit ondertussen in je hoofd.

Overdenken kan over van alles gaan. Over relaties en vriendschappen. Geld. Werk of ondernemen. Je gezondheid of die van iemand van wie je houdt.

Dingen die vroeger zijn gebeurd.

Dingen die misschien ooit kunnen gebeuren.

Grote keuzes, maar net zo goed de vraag wat je vandaag aantrekt.

Overdenken is de hoofdmoot. Wanneer je gedachten zich steeds meer richten op negatieve gevolgen, angst, spijt, en alles wat mis kan gaan. Ontstaat daaruit piekeren.

Een afgezegde winkeldate

Stel dat je met een vriend of vriendin hebt afgesproken om een dag te gaan winkelen in een andere stad. Op het laatste moment zegt diegene af omdat hij of zij ziek is.

Dan kan er direct dit gebeuren in je hoofd:

Zie je wel. Diegene wilde helemaal niet met mij gaan. Het is vast een smoes. Waarom gebeurt mij dit altijd? Niemand vindt mij belangrijk.

Vervolgens denk je eraan om alleen te gaan:

Maar wat als er iets gebeurt? Wat als ik word beroofd? Wat als de trein niet rijdt? Wat als mensen mij raar vinden omdat ik alleen winkel? Aan wie moet ik vragen of die broek leuk staat?

En dus blijf je thuis. En je hoofd noemt dat dan veilig.

Maar was er werkelijk gevaar? Of heeft Eugene zoveel mogelijk gevaren bedacht dat niet bewegen uiteindelijk de verstandigste keuze voelde?

Je weet niet of de ander liegt wanneer je het niet vraagt.
Je weet niet hoe het is om alleen te gaan wanneer je thuisblijft.
Je weet niet wat er gebeurt, totdat je beweegt.

Waar overdenken vandaan komt

Overdenken ontstaat op verschillende manieren en momenten. Daar heb ik niet de wetenschappelijke verklaring voor in handen. Wat ik wel kan is schrijven over mijn eigen leven en vanuit wat ik bij anderen waarneem.

Want wat ik vaak zie is dat overdenken je ooit iets heeft opgeleverd.
Een gevoel van controle wat het je gaf.
Werd er vroeger veel van je verwacht?
Maakte je een fout waar je spijt van kreeg?
Had je niemand die je nodig had die naar je luisterde?
Of voelde je je niet gehoord of serieus genomen?

Kreeg je direct een oplossing die voor jou helemaal niet goed voelde? Degene die je dat advies gaf bedoelde het toch goed? Leerde je daardoor om niet tegen de oplossing in te gaan en het voortaan zelf te onderzoeken?

Zo kan denken een manier worden om je te beschermen. Je hebt het niet bewust verkeerd gedaan. Je gebruikt wat je op dat moment had. En je maakte daarmee de beste keuze.

Maar wat je ooit hielp, kan je vandaag op slot houden.

Van; wat als? naar; Wat dan?

Merk je dat je voortdurend denkt: Wat als…?
Blijf daar dan niet stoppen. Vraag jezelf dan af: Wat dan? Wat gebeurt er dan? En wat gebeurt er daarna?

Het is niet dat een gedachte een eindpunt bepaalt die vaststaat. Alsof één fout, afwijzing of onverwachte gebeurtenis alles bepaalt.

Maar er komt altijd iets na.

Je kunt reageren.
Je kunt leren.
Je kunt opnieuw kiezen!

Er is niets mis met je

Je overdenken probeert je te beschermen. Dat betekent niet dat je zwak bent. Het betekent niet dat je raar bent. En je bent zeker niet de enige die zichzelf kan vastzetten met zijn gedachten.

Je mag iets anders kiezen. Je mag bewegen. En je mag ontdekken dat de werkelijkheid anders is dan de scenario’s die Eugene voor je heeft bedacht.

Overdenken staat vaak niet alleen. Overdenken raakt regelmatig een ander patroon.

Perfectionisme, faalangst, people pleasing, controle willen houden, onzekerheid, angst voor afwijzing, uitstelgedrag, bevestiging zoeken, keuzestress, grenzen moeilijk voelen en aangeven en jezelf niet goed genoeg voelen/vinden.

Herken je jezelf in perfectionistisch gedrag? Lees hier verder op mijn pagina over Perfectionisme.

Oefening:
Laat het kaartenhuis instorten

Wanneer je lang genoeg overdenkt stapelen gedachten op elkaar.

Een nieuwe gedachte wordt een tweede. Bij de tweede zie je weer drie mogelijkheden. Die gevolgen roepen weer nieuwe vragen op. Voordat je het weet staat er een compleet kaartenhuis in je hoofd en weet je niet eens welke gedachte als eerste begon. Met deze oefening gaan we terug. Naar het begin.

Doe dit komende week iedere keer wanneer je merkt dat je vastloopt.

Ga terug naar de allereerste gedachte
Welke gedachte wakkerde het overdenken aan?
Schrijf die gedachte op. Beperk je tot die allereerste gedachte. Al het andere is onbelangrijk.

Toets de gedachte
Wat is die gedachte precies? Waar komt de gedachte vandaan?
Weet je honderd procent zeker dat de gedachte waar is?

Zet de persoon uit je hoofd voor je neer
Doe alsof niet jij, maar iemand anders die gedachte uitspreekt.
Kijk naar die persoon.
Luister naar wat diegene zegt.

Geef die persoon een advies
Wat zou jij tegen deze persoon zeggen?

Denk er niet eindeloos over na.
Je onbewuste weet welke kant het op wil.

Maak die persoon weer jezelf
Neem de gedachte terug.

Neem het advies terug dat je zojuist hebt gegeven.

Je keek figuurlijk in een spiegel. Dat advies wat je aan de andere persoon gaf, heb je jezelf gegeven.

De belangrijkste: houd je aan je eigen advies

Ga ermee bewegen. Ga het doen. Juist door het advies aan te nemen en ernaar te handelen ontdek je wat het met je doet. Advies van een ander kan nog zo logisch klinken. Alleen als het niet past bij wat er in jou zit blijft het niet hangen. Dit advies kwam uit jezelf. Daarom kun je het ook terugpakken.

En daarom werkt deze oefening ook zo goed.

Gewoon stoppen met denken werkt niet

Je kunt jezelf niet verbieden nooit meer gedachten te hebben. Hoe harder je probeert een gedachte weg te drukken, hoe meer aandacht je het geeft. Je hoofd hoeft niet stil te zijn om rust te ervaren.

Je mag een gedachte opmerken en je afvragen:
Wat zegt deze gedachte?
Wat probeert het voor mij te doen?
Kies ik ervoor om het te geloven?

Ga niet proberen. Ga doen!

Want uiteindelijk kost het je alleen maar tijd en energie om iedere dag die gesprekken in je hoofd plaats te laten vinden. Hoe vaak lig je in bed terwijl je lichaam wil slapen en je gedachten doorgaan? Ben je werkelijk aanwezig wanneer iemand tegen je praat? Hoeveel leuke momenten mis je doordat je in je hoofd zit? Welke keuzes stel je uit? Wordt het probleem kleiner door er langer over na te denken?

Krijg je werkelijk meer duidelijkheid? Of vooral meer vragen?

Je hoeft jezelf niet te blijven slaan met vragen. Maar je mag er ook niet langer omheen blijven lopen.

Veelgestelde vragen over overdenken

Wat is overdenken?

Overdenken is blijven nadenken, analyseren, vergelijken en twijfelen zonder nog in beweging te komen. Het begint als een manier om controle of veiligheid te vinden. Uiteindelijk houdt het je op dezelfde plek.

Hoe weet ik of ik te veel nadenk?

Je leest dit waarschijnlijk niet voor niets. Als je steeds bij dezelfde gedachten terugkomt, keuzes blijft uitstellen en geen duidelijkheid maar alleen nieuwe vragen krijgt, weet je eigenlijk al dat je te veel nadenkt.

Waarom overdenk ik in gesprekken?

Je probeert vooraf of achteraf controle te krijgen over de reactie van de ander. Je wilt weten of je het goed hebt gezegd, wat de ander van je vindt en wat je anders had kunnen doen. Maar gesprekken in je hoofd zijn niet het gesprek met de ander. Zijn kaart is niet jouw gebied.

Wat is de relatie tussen perfectionisme en overdenken?

Bij perfectionisme, overdenken en uitstelgedrag zoek je steeds naar de beste oplossing voordat je begint. Maar je krijgt geen bewijs door alleen te denken. Je verzamelt echt bewijs door het te doen. Daardoor ontdek je dat je een keuze kunt maken, met de uitkomst kunt omgaan en daarna opnieuw kunt kiezen.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Wanneer het overdenken je dagelijks leven te veel beïnvloedt. Wanneer je niet meer tot een keuze komt, slecht slaapt, voortdurend gespannen bent of merkt dat je niet meer normaal kunt functioneren. Je hoeft niet te wachten tot je volledig vastloopt. En je hoeft het ook niet bij mij te doen. Ik hoop vooral dat je na het lezen iets beter begrijpt wat je doet en waarom je het doet.

Hulp inschakelen is geen zwakte

Als mijn dak kapot is klim ik ook niet zelf naar boven om de dakpannen te vervangen. Waarom zou je dan in je eentje in je hoofd blijven rondlopen wanneer iemand je kan helpen om eruit te komen?

Wil je verder bewegen?

Wil je onderzoeken hoe jij jezelf met overdenken tegenhoudt en wat je anders kunt doen? Boek een online kennismakingsgesprek. We kijken samen waar je vastloopt en of ik degene ben die je verder kan helpen.

Hieronder vind je een link naar mijn bibliotheek. Neem gerust een kijkje. Ik schreef over verschillende emoties en heb daar werkboeken van gemaakt met praktische oefeningen om je te ondersteunen.

Online bibliotheek van Transformatie Mentor met e-books en werkboeken over persoonlijke ontwikkeling en transformatie.

Neem een kijkje in mijn persoonlijke bibliotheek

Bekijk de bibliotheek