Gratis kennismakingsgesprek
Ontdek vrijblijvend of mijn manier van werken bij jou past.
Grenzen stellen zonder schuldgevoel
Iemand mag teleurgesteld zijn
Iemand mag teleurgesteld zijn. Jij hoeft jezelf daarvoor niet te verlaten.
Je typt het bericht drie keer over.
Eerste versie: "Nee, dat kan ik niet doen." Te hard, denk je. Verwijderen.
Tweede versie: "Ik zou het heel graag willen, maar het lukt me nu even niet, sorry." Te slap. Verwijderen.
De derde versie stuur je. Ergens tussen die twee in. Duim boven de knop, twee seconden aarzeling, verstuurd.
En dan begint het wachten. Niet op het antwoord van de ander, maar op het plaatje dat je in je hoofd al klaar hebt liggen van wat diegene nu over je denkt. En dat plaatje ken je vast wel. Het is het beeld dat je denkt dat de ander van je heeft en het beeld waarvan jij vindt dat je eraan moet voldoen. Die twee botsen op precies het moment dat jij een grens stelt.
Of je sprak die grens niet uit in een bericht maar hardop:
Nee dat wil ik niet.
Dit werkt niet voor mij.
Ik heb ruimte nodig.
Ik stop hiermee.
Nog voordat de ander goed en wel heeft gereageerd, begint het in je hoofd. Was ik te hard? Had ik het anders moeten zeggen? Wat zal diegene nu van mij vinden? Ben ik egoïstisch? Heb ik iemand pijn gedaan?
Je hebt een grens gesteld, maar in plaats van opluchting voel je onrust. Je begint te twijfelen, piekeren en jezelf uit te leggen. Soms alleen in je eigen hoofd. Maar vaak ook meteen aan de ander.
En voor je het weet heb je jouw grens zo vaak uitgelegd, verzacht en verdedigd dat er bijna niets meer van over is.
Het probleem is dan niet dat je geen grens kunt stellen.
Het probleem begint daarna.
Je kunt best nee zeggen
Grenzen stellen kan overal moeilijk worden. In een relatie of vriendschap, bij familie, op het werk of wanneer iemand steeds opnieuw een beroep op je doet.
Je weet namelijk vaak best wat je niet meer wilt. Je voelt het in je lichaam. Je raakt geïrriteerd, wordt moe of merkt dat je met steeds meer tegenzin ergens naartoe gaat. Je zegt ja, terwijl alles in jou nee roept. Om te blijven voldoen aan wat de ander van je verwacht.
Totdat je uiteindelijk toch die grens stelt.
De ander reageert teleurgesteld, kortaf of boos. Het wordt stil of je krijgt een opmerking als:
- Zo ken ik jou helemaal niet
- Vroeger deed je hier nooit moeilijk over
- Jij bent ook veranderd
Ineens pas je niet meer in het plaatje. En dat voelt alsof je iets verkeerd hebt gedaan.
Het plaatje is het probleem,
niet de grens
Wanneer je bang bent voor de reactie van een ander zul je proberen die reactie vooraf te voorkomen. Je legt je grens uitgebreid uit, zoekt naar de perfecte woorden, wacht op het juiste moment en verzacht je boodschap.
Niet omdat je niet weet wat je nodig hebt. Niet omdat je grens onduidelijk is. Maar omdat je hoopt dat de ander jouw grens begrijpt, goedkeurt en er niet door teleurgesteld raakt.
Je hebt de ander dan nodig om je gerust te stellen dat je nog steeds aardig, behulpzaam of een goed mens bent.
Een grens waarvoor je eerst toestemming nodig hebt is geen grens. Het is een verzoek om goedkeuring!
Ook ik begon te twijfelen
Wanneer ik vroeger een grens stelde, ging ik daarna enorm twijfelen. Dat gebeurt soms nog steeds.
Ik begon na te denken over wat anderen van mij zouden vinden. Ik speelde gesprekken opnieuw af en bedacht hoe mijn woorden konden zijn overgekomen. Had ik het anders moeten zeggen? Was mijn grens wel terecht? Wat als de ander nu een ander beeld van mij kreeg?
En daar hebben we Eugene weer.
Wie Eugene nog niet kent: zo noem ik het stemmetje in mijn hoofd dat overal over wil nadenken, alles wil analyseren en ieder mogelijk scenario vooraf probeert uit te werken.
Eugene kan van één reactie binnen een paar minuten een compleet verhaal maken. De ander reageert kort en Eugene weet zogenaamd precies waarom. De ander is teleurgesteld en Eugene vertelt mij dat ik iets verkeerd heb gedaan. De ander reageert even niet en Eugene heeft de hele relatie alvast beëindigd. En dat met een verhaal waarin ik de schuldige ben!
Alleen is zijn kaart niet het gebied. Wat Eugene denkt dat een ander van mij vindt is niet automatisch wat die ander werkelijk denkt. En zelfs wanneer iemand echt teleurgesteld is, betekent dat nog steeds niet dat mijn grens verkeerd was.
Doordat ik nu beter naar mijn eigen denken kan kijken, ben ik sneller bij wat er gebeurt in mijn hoofd. Ik kan een gedachte uit elkaar halen, onderzoeken en daarna een andere keuze maken. De twijfel hoeft daarvoor niet volledig verdwenen te zijn. Ik hoef alleen niet meer automatisch te doen wat de twijfel van mij vraagt.
Herken je dat je na het stellen van een grens gesprekken blijft herhalen en invullen wat de ander denkt? Lees dan verder op mijn pagina over Overdenken.
Iemand mag teleurgesteld zijn
Dit was voor mij een super belangrijk inzicht. Iemand mag teleurgesteld zijn.
Je hoeft die teleurstelling niet onmiddellijk weg te nemen. Je hoeft jouw grens niet terug te trekken of jezelf kleiner te maken. En je hoeft de ander niet te overtuigen dat jij nog steeds een goed mens bent.
Teleurstelling is daarin een gevoel. Geen bewijs dat jij iets verkeerd hebt gedaan.
Wanneer jij nee zegt tegen iets wat een ander graag wilde dan kan diegene dat jammer vinden. De ander had erop gerekend dat je zou helpen, meegaan, blijven of jezelf opnieuw zou aanpassen. Die verwachting komt niet uit en dat doet iets met diegene.
Maar jij bent niet verantwoordelijk voor het voorkomen van iedere teleurstelling in het leven van een ander. Net zoals een ander niet verantwoordelijk is voor het voorkomen van iedere teleurstelling in jouw leven.
​
​
Twee plaatjes, één botsing
Iedereen kijkt door zijn eigen filters. Door ervaringen uit het verleden, verwachtingen, overtuigingen en alles wat iemand eerder met jou heeft meegemaakt.
De ander heeft daardoor een plaatje van jou opgebouwd. Jij bent degene die altijd helpt, niet moeilijk doet, bereikbaar is, zich aanpast, de vrede bewaart of uiteindelijk toch wel ja zegt.
Tegelijkertijd heb jij ook een plaatje van wie je hoort te zijn. Je vindt dat je altijd aardig moet zijn, niemand mag teleurstellen en voor familie klaar hoort te staan. Je vertelt jezelf dat een goede partner geen ruimte nodig heeft en een goede werknemer altijd flexibel is.
Wanneer jij een grens stelt, botsen die twee plaatjes tegen elkaar. Wat de ander van jou verwacht en wie jij denkt dat je hoort te zijn.
Daar ontstaat de wrijving.
Niet omdat jij bent veranderd. Niet omdat jouw grens onredelijk is. Maar omdat je niet langer past, in het plaatje dat diegene van je had.
Je hoeft niet naar ieders
plaatje te leven
Je kunt onmogelijk voldoen aan alle verwachtingen die mensen van jou hebben. De ene persoon vindt je te stil en de ander vindt je te aanwezig. Voor de één ben je te direct, terwijl iemand anders vindt dat je niet duidelijk genoeg bent.
Wie krijgt er dan gelijk? Aan welk beeld moet je voldoen? En hoeveel verschillende versies van jezelf heb je nodig om iedereen tevreden te houden?
Het is een illusie dat je jouw leven goed kunt doen voor iedereen.
Je moet het goed doen voor jezelf.
Wat niet betekent dat je geen rekening meer houdt met anderen. Het betekent dat rekening houden met een ander niet langer hetzelfde is als jezelf verlaten.
Waar het schuldgevoel vandaan kan komen
Schuldgevoel na het stellen van een grens kan op verschillende manieren ontstaan. Je hebt vroeger geleerd om de sfeer goed te houden of rekening te houden met de stemming van een ouder of verzorger. Je kreeg vooral waardering wanneer je behulpzaam, rustig of makkelijk was. Nee zeggen kon ruzie, afwijzing of stilte opleveren.
Het kan ook ontstaan doordat jouw gevoelens en behoeften niet serieus werden genomen. Je leerde dat familie altijd op de eerste plaats hoort te staan of dat anderen helpen belangrijker is dan luisteren naar jezelf.
Niet omdat je zwak was. Niet omdat je het toen verkeerd deed. Maar omdat aanpassen je op dat moment iets opleverde: rust, waardering, controle, veiligheid of het gevoel dat je erbij hoorde. Dat was toen de beste keuze die je kon maken met wat je op dat moment had.
Maar gedrag dat je vroeger hielp, kan je vandaag tegenhouden.
Je bent niet iemand zonder grenzen. Je doet wat je hebt geleerd. De reactie van een ander belangrijker maken dan wat jij zelf voelt. Wanneer je ontdekt hoe je dat doet, kun je ook leren om iets anders te doen.
​
Schuldgevoel is niet hetzelfde als schuld
Dat je je schuldig voelt betekent niet automatisch dat je schuldig bent.
Heb je iemand bewust gekwetst, geschreeuwd, beledigd of een afspraak niet nagekomen? Dan mag je verantwoordelijkheid nemen voor jouw gedrag. Je kunt luisteren, sorry zeggen en proberen iets te herstellen.
Maar soms heb je alleen nee gezegd. Je hebt aangegeven wat je nodig hebt, besloten dat iets niet meer bij je past of een verwachting doorbroken waar je nooit bewust mee hebt ingestemd.
Ook dan kan er schuldgevoel ontstaan. Alleen hoeft dat gevoel niet te betekenen dat jij jouw grens moet terugtrekken.
Vraag jezelf daarom niet alleen af of je je schuldig voelt. Vraag jezelf af waar je werkelijk verantwoordelijk voor bent.
​
Is jouw grens op dit moment waar?
Een grens hoeft niet voor de rest van je leven vast te staan. Wat vandaag niet goed voelt kan later anders zijn. Wat je bij de ene persoon prettig vindt, kan bij iemand anders niet goed voelen.
Daarom is het belangrijk om jouw grens te onderzoeken.
Is deze grens op dit moment waar voor mij?
Wat merk ik in mijn lichaam?
Wat probeert deze grens mij te geven of waar beschermt hij mij tegen?
Kijk ook eerlijk naar de reden waarom je de grens stelt. Heb je de ruimte nodig of probeer je iemand te straffen? Wil je duidelijkheid creëren of bouw je een muur omdat je bang bent voor het gesprek?
Grenzen stellen betekent niet dat je nooit meer naar jezelf hoeft te kijken. Het betekent juist dat je eerlijk onderzoekt wat er in jou gebeurt. Niet om jezelf opnieuw weg te cijferen. Maar om te weten waar jouw ja en nee werkelijk vandaan komen.
Je kunt in gesprek blijven
Een grens stellen hoeft niet het einde van een gesprek te zijn. Je kunt uitleggen wie je bent, wat je voelt en wat je nodig hebt. Je kunt naar de ander luisteren en proberen te begrijpen waarom jouw grens iets bij diegene raakt.
Uitleg geven is alleen iets anders dan jezelf verdedigen.
Wanneer je jezelf verdedigt probeer je vaak te bewijzen dat jouw grens terecht is. Je blijft praten totdat de ander het begrijpt of goedkeurt. Maar de ander hoeft jouw grens niet volledig te begrijpen om hem te respecteren.
Je kunt zeggen:
"Ik begrijp dat je teleurgesteld bent. Mijn antwoord blijft nee.”
"Ik hoor dat dit iets met je doet. Toch is dit wat ik op dit moment nodig heb."
"Ik wil uitleggen waarom ik deze keuze maak,
maar dat betekent niet dat mijn grens onderhandelbaar is."
"Dat jij iets anders van mij had verwacht, betekent niet dat ik mijn keuze moet veranderen."
En geloof me. Dat kan ongemakkelijk voelen. Maar mijn lijfspreuk is niet voor niet:
Zonder wrijving geen glans.
Wat van jou is en wat van de ander is
Jij bent verantwoordelijk voor de manier waarop je jouw grens communiceert. Je kunt eerlijk, duidelijk en respectvol zijn. Je kunt luisteren naar wat jouw woorden met iemand doen en verantwoordelijkheid nemen wanneer je iemand onnodig hebt gekwetst.
Je bent niet verantwoordelijk voor het oplossen van ieder gevoel dat daarna bij de ander ontstaat.
De teleurstelling, boosheid en betekenis die iemand aan jouw grens geeft zijn van de ander. Diegene mag zelf onderzoeken waarom jouw nee zoveel losmaakt.
Wanneer jij jouw grens iedere keer opgeeft zodra iemand teleurgesteld reageert, leer je de ander dat teleurstelling genoeg is om jou terug in je oude rol te krijgen.
​
​
En als iemand uit je leven verdwijnt?
Dit is voor veel mensen de grootste angst. Wat gebeurt er wanneer je een grens stelt en iemand daardoor vertrekt?
Een grens geeft geen garantie dat iedereen blijft. Relaties kunnen veranderen wanneer jij niet langer dezelfde rol vervult. Niet iedereen zal begrijpen waarom je iets anders gaat doen en niet iedereen wil daarover in gesprek blijven.
En ja.
Dat kan ontzettend pijnlijk zijn.
Maar als iemand alleen bij je kan blijven zolang jij jezelf aanpast, waar is die verbinding dan werkelijk op gebaseerd? Op wie jij bent of op de rol die je voor diegene vervulde?
Het kan betekenen dat iemand meer hield van het plaatje dat diegene van jou had dan van de mens die niet langer in dat plaatje wilde passen.
Jij mag jouw eigen leven leven. De ander mag besluiten wat die daarmee doet.
Oefening: Stap uit het plaatje
Gebruik deze oefening op het moment dat je een bericht voor de derde keer aan het overtypen bent of merkt dat je na het stellen van een grens begint te twijfelen.
Merk eerst op wat er in je lichaam gebeurt. Waar voel je spanning en wat wil je het liefst onmiddellijk doen? Wil je uitleggen, terugkrabbelen, een bericht sturen of de ander geruststellen? Doe nog niets. Kijk alleen naar wat er gebeurt.
Schrijf daarna jouw grens in één duidelijke zin op. Wat wilde je aangeven voordat Eugene zich ermee ging bemoeien?
Schrijf vervolgens op wat je denkt dat de ander nu over jou denkt. Dat is het plaatje. Weet je dat honderd procent zeker? Heeft diegene dat werkelijk gezegd of ben je zelf de rest aan het invullen?
Onderzoek daarna of de grens nog steeds waar is. Zou je deze grens ook willen houden wanneer de ander niet teleurgesteld was? Als het antwoord ja is. Waarom zou de teleurstelling van de ander de grens dan onwaar maken?
Verdeel tot slot de verantwoordelijkheid. Wat is van jou en wat is van de ander? Van jou zijn de manier waarop je communiceert, jouw woorden en jouw gedrag. Van de ander zijn de verwachtingen, teleurstelling en de keuze wat diegene met jouw grens doet.
Maak daarna opnieuw een bewuste keuze. Wil je de grens houden? Wil je hem aanpassen omdat hij niet meer klopt? Of wil je hem terugtrekken omdat je de reactie van de ander moeilijk vindt?
Dat zijn drie verschillende dingen.
Grenzen stellen zonder schuldgevoel
Het schuldgevoel verdwijnt niet altijd direct. Dat hoeft ook niet.
Je hoeft niet te wachten tot een grens volledig comfortabel voelt voordat je hem mag houden. Je kunt het ongemak opmerken, onderzoeken waar het vandaan komt en kijken of jouw grens nog steeds waar is.
Iedere keer dat je daarna bewust een keuze maakt leer je iets nieuws. Je ontdekt dat iemand teleurgesteld kan zijn zonder dat jij iets hoeft te herstellen. Dat een gezonde relatie een eerlijk gesprek kan verdragen. Dat je een grens kunt stellen en daarna nog steeds een goed mens bent.
En je ontdekt welke mensen werkelijk ruimte hebben voor wie jij bent.
Niet voor het plaatje dat ze hoopten dat je zou zijn.
Veelgestelde vragen over grenzen stellen
Wat betekent grenzen stellen?
Grenzen stellen betekent dat je duidelijk maakt wat voor jou wel en niet goed voelt, wat je nodig hebt en waar jouw verantwoordelijkheid stopt. Een grens is niet bedoeld om een ander te beheersen. Je vertelt wat jij wel of niet doet en welke keuze jij maakt wanneer iets niet bij je past.
​
Waarom voel ik mij schuldig wanneer ik nee zeg?
Je hebt geleerd dat anderen tevreden houden belangrijker is dan luisteren naar jezelf. Daardoor kan nee zeggen voelen alsof je iemand afwijst of iets verkeerd doet. Dat gevoel ontstaat vaak doordat je buiten het beeld stapt waarvan je dacht dat je erin moest passen. Het schuldgevoel is echt, maar bewijst niet dat jouw grens verkeerd is.
​
Ben ik egoïstisch wanneer ik voor mezelf kies?
Voor jezelf kiezen is niet hetzelfde als alleen maar aan jezelf denken. Je kunt rekening houden met anderen zonder jezelf steeds weg te cijferen. Wanneer jij structureel over jouw eigen grenzen gaat om anderen tevreden te houden, betaal jij uiteindelijk de prijs.
​
Hoe stel ik een grens zonder iemand pijn te doen?
Je kunt duidelijk, eerlijk en respectvol communiceren. Je kunt alleen niet garanderen dat de ander daar geen verdriet, boosheid of teleurstelling bij voelt. Jouw verantwoordelijkheid zit in de manier waarop je communiceert, niet in het voorkomen van ieder ongemakkelijk gevoel bij de ander.
Wat als iemand mijn grens niet accepteert?
Je kunt jouw grens opnieuw rustig en duidelijk aangeven. Je hoeft niet eindeloos nieuwe argumenten te bedenken. Wanneer iemand jouw grens blijft negeren, mag je onderzoeken welke consequentie jij daaraan wilt verbinden.
​
Mag ik een grens later veranderen?
Ja! Een grens mag veranderen wanneer jouw situatie, gevoel of behoefte verandert. Zorg er alleen voor dat je hem bewust verandert omdat hij niet meer bij je past en niet automatisch omdat iemand teleurgesteld reageert.
​
Wat als iemand door mijn grens uit mijn leven verdwijnt?
Dat kan verdrietig en pijnlijk zijn. Maar een verbinding die alleen kan bestaan wanneer jij jezelf blijft aanpassen, geeft weinig ruimte aan wie jij werkelijk bent. Jij bent verantwoordelijk voor eerlijk en respectvol communiceren. De ander is verantwoordelijk voor de keuze wat diegene daarmee doet.
​
Wil je leren luisteren naar jouw eigen grens?
Je weet vaak al langer wat je niet meer wilt, maar begint te twijfelen zodra iemand teleurgesteld reageert.
Samen kunnen we onderzoeken wat er in jou gebeurt wanneer je een grens stelt. Waar het schuldgevoel vandaan komt, welke oude beelden en patronen je probeert vast te houden en hoe je een andere keuze kunt maken zonder jezelf opnieuw te verlaten.
Boek een gratis online kennismakingsgesprek. Dan kijken we samen waar je vastloopt en of ik degene ben die je verder kan helpen.
