Patronen doorbreken

Oude patronen doorbreken

Je bent niet je patroon. Je doet je patroon. En wat je doet kun je ook anders leren doen!

Vroeger reed mijn vader altijd wanneer we ergens naartoe gingen. Tijdens weekendjes weg. Op vakantie. Of wanneer we bij iemand op bezoek gingen.

Mijn vader is nogal een heethoofd in het verkeer. Hij heeft altijd haast. Iedereen moet aan de kant wanneer hij eraan komt en niemand kan goed autorijden.

Behalve hij natuurlijk.

Als kind zit je op de achterbank en krijg je meer mee dan je denkt. Je hoort wat iemand zegt. Je ziet hoe iemand reageert en voelt de spanning wanneer een andere weggebruiker niet snel genoeg rijdt.

Dat gedrag wordt normaal.

Je denkt er niet bewust over na. Je besluit niet dat je later precies hetzelfde gaat doen. Toch neem je onderweg meer mee dan alleen je bagage.

Jaren later stap je zelf achter het stuur.

Voor je rijdt iemand die net iets langzamer gaat dan jij wilt. Je voelt de irritatie in je lichaam opkomen. Het begint te borrelen en voordat je het weet begin je te schelden.

Want dat is toch normaal? Dat doet toch iedereen? Ik bén zo!

Jaren later vroeg mijn man waarom ik in het verkeer altijd zo deed.

Mijn antwoord was duidelijk: Nee. Ik bén zo!

En toen viel het kwartje.

Ik ben niet zo. Ik doe zo.

Dat verschil lijkt klein. Voor mij veranderde het alles.

Wanneer ik zeg dat ik zo bén dan maak ik het gedrag onderdeel van mijn identiteit. Dan hoort het bij mijn karakter en lijkt er weinig aan te veranderen.

Wanneer ik zie dat ik zo dóé ontstaat er ruimte.

Want als ik iets doe dan kan ik ook onderzoeken hoe ik het doe. Ik kan kijken waar ik het heb geleerd en wat het met mij doet. Daarna kan ik kiezen of ik eraan wil vasthouden.

Of dat ik iets anders wil doen.

Je neemt gedrag ongemerkt mee

Je leert niet alleen van wat iemand tegen je zegt. Je leert ook van wat je steeds opnieuw ziet gebeuren.

Als iemand thuis altijd boos reageerde op een fout, kun je leren dat fouten maken onveilig is. Wanneer een ouder zichzelf voortdurend wegcijferde, kun je hetzelfde gaan doen. Werd ieder probleem eindeloos geanalyseerd, dan kan overdenken voor jou heel normaal gaan voelen.

Zo neem je gedrag mee zonder dat iemand het bewust aan je heeft gegeven.

Dat betekent niet dat je met een beschuldigende vinger naar je ouders hoeft te wijzen. Zij deden ook wat zij op dat moment kenden. Grote kans dat zij hun gedrag ook ergens hebben geleerd.

Een patroon kan van persoon naar persoon worden doorgegeven. Net zolang totdat iemand stopt en denkt:

Waarom doe ik dit eigenlijk? Past dit nog bij mij? Helpt dit mij nog? Wil ik hiermee doorgaan?

Je hoeft niet altijd precies te weten waar het begon.

Je mag wel bepalen waar het bij jou stopt.

Een patroon is niet jouw karakter

Ik dacht dat het boze gedrag in het verkeer bij mij hoorde. Toch paste het helemaal niet bij hoe ik mezelf op andere momenten zag.

Mijn karakter is lief en aardig. Ik wil anderen begrijpen en ben benieuwd naar wat iemand beweegt.

Waarom veranderde ik dan achter het stuur ineens in iemand die woedend werd omdat een ander niet hard genoeg reed?

Omdat het gedrag automatisch was geworden.

Het hoorde niet bij wie ik was. Het hoorde bij wat ik had geleerd te doen.

Dat geldt voor veel patronen. Je kunt jezelf jarenlang omschrijven met zinnen als:
- Ik ben nu eenmaal onzeker.
- Ik ben gewoon een perfectionist.
- Ik ben iemand die altijd te veel nadenkt.
- Ik ben nu eenmaal slecht in grenzen stellen.
- Ik ben gewoon iemand die anderen tevreden wil houden.
- Ik heb een kort lontje.

Door dat vaak genoeg tegen jezelf te zeggen wordt gedrag een definitie van wie jij bent.

Maar je bent niet perfectionistisch. Je doet perfectionistisch. Je bent niet iemand zonder grenzen. Je hebt geleerd om jouw grens niet uit te spreken. Je bent geen people pleaser. Je past jezelf aan omdat dat je iets oplevert of ergens tegen beschermt.

Je bent niet je patroon. Je doet je patroon!

Wat levert jouw patroon je op?

Een patroon kan je iets opleveren zonder dat je dat doorhebt.

Wanneer je er van een afstand naar kijkt kan het gedrag zelfs vreemd lijken. Waarom zou je jezelf iedere autorit zo boos maken? Waarom blijf je ieder gesprek analyseren? Waarom zeg je steeds ja terwijl je nee voelt?

Toch houdt gedrag zichzelf niet voor niets zo lang in stand.

Een patroon kan je helpen met:

Een gevoel van controle krijgen. Afwijzing voorkomen. Geen fouten hoeven maken. De sfeer rustig houden. Waardering ontvangen. Onzekerheid niet hoeven voelen. Een conflict vermijden. Jezelf beschermen tegen teleurstelling. Vasthouden aan iets wat je kent.

Bekend gedrag kan veilig voelen.

Zelfs wanneer het je tegelijkertijd pijn doet.

Je weet wat er gebeurt wanneer je doet wat je altijd deed. Je weet nog niet wat er gebeurt wanneer je het anders gaat doen.

Daardoor kun je blijven vasthouden aan gedrag dat niet fijn voelt. Niet omdat je wilt lijden. Niet omdat je het niet beter weet. Maar omdat het bekende soms veiliger voelt dan het onbekende.

Wie ben je zonder het patroon?

Een patroon kan zo sterk onderdeel worden van jouw dagelijks leven dat loslaten spannend voelt.

Want wie ben je wanneer je niet meer degene bent die alles perfect probeert te doen? Wie ben je wanneer je niet meer iedereen tevreden houdt? Wat blijft er over wanneer je niet meer urenlang alles analyseert?

Je kunt bang zijn om gedrag los te laten omdat je nog niet goed weet wat ervoor in de plaats komt.

Dat is logisch.

Je hebt die oude route jarenlang gereden. Je kent iedere bocht en weet waar de gaten in de weg zitten. Een andere route kan beter zijn en toch onwennig voelen.

Je hoeft niet direct te weten wie je zonder jouw oude patroon bent. Je mag dat gaan ontdekken door andere keuzes te maken.

Niet één keer. Maar steeds opnieuw.

Wat gebeurt er op het moment zelf?

Ik ging letten op wat er in mij gebeurde wanneer ik achter een langzame bestuurder terechtkwam.

Ik voelde het vanbinnen borrelen. Mijn lichaam werd onrustig en de behoefte om te schelden kwam op. Mijn hoofd maakte er direct een verhaal van.

De bestuurder voor mij let niet op. Diegene kan niet rijden. Waarom gaat die persoon niet gewoon aan de kant?

Dat hele proces gebeurde razendsnel. En voor ik het wist zat ik alweer midden in mijn oude reactie.

Door ernaar te kijken ontstond er een klein moment tussen wat er gebeurde en hoe ik reageerde.

In dat moment kon ik mezelf vragen:

Stoort dit mij werkelijk? Heb ik echt haast? Wat gebeurt er op dit moment in mijn lichaam? Wil ik mijn hele rit hierdoor laten verpesten? Is er een andere manier waarop ik hiernaar kan kijken?

Dat kleine moment gaf mij een keuze.

Jouw manier van kijken is niet de enige

Ik ben me steeds bewuster geworden dat mijn zienswijze niet de zienswijze van iemand anders hoeft te zijn.

De bestuurder voor mij kan autorijden spannend vinden. Diegene kan net slecht nieuws hebben gekregen. Het kan de eerste rit zijn na een ongeluk. Of iemand kent de weg niet en zoekt naar de juiste afslag.

Ik weet het niet.

Wat ik wel weet is dat mijn verhaal over die persoon niet automatisch de waarheid is.

Wanneer ik daar zachter naar kan kijken verandert er iets in mij. Ik hoef de ander niet te veranderen en ik hoef mezelf niet voor te doen als iemand die nergens last van heeft.

Ik kan nog steeds geïrriteerd zijn. En soms scheld ik nog steeds.
Alleen laat ik het niet meer automatisch mijn hele rit bepalen.

Ik ben op tijd van huis vertrokken. Ik heb de tijd en hoef niet overal met haast naartoe.

Ik kies voor rust.

Een patroon doorbreken betekent
niet dat het verdwijnt

Een oud patroon doorbreken betekent niet dat je het nooit meer doet.

Natuurlijk val je weleens terug in oud gedrag. Je hebt het zo vaak herhaald dat het bijna vanzelf gaat. Eén nieuw inzicht wist niet direct alle oude reacties uit want daar is geen magische pil voor.

Je kunt jarenlang op een bepaalde manier hebben gereageerd. Dan is het logisch dat een nieuwe reactie tijd en energie vraagt.

Het verschil is dat je het steeds eerder gaat herkennen.

Eerst merk je het pas uren later op. Daarna zie je het vlak na het moment. Vervolgens herken je het terwijl je het doet. Uiteindelijk ontstaat er ruimte om eerder een andere keuze te maken.

Dat is verandering.

Niet dat het oude gedrag nooit meer verschijnt.

Wel dat je er niet meer automatisch in mee hoeft te gaan.

Streng zijn helpt je niet verder

Wanneer je terugvalt kun je boos worden op jezelf.

Je wist dit toch? Waarom doe je het dan alweer? Zie je wel dat je niet kunt veranderen?

Maar hoe moet boos worden op jezelf je helpen om zachter of rustiger te reageren?

Je probeert dan een oud patroon te doorbreken met gedrag dat mogelijk zelf ook een oud patroon is. Je straft jezelf omdat je niet snel genoeg verandert. Daardoor ontstaat opnieuw spanning en wordt de oude reactie juist aantrekkelijker.

Een patroon dat je jarenlang hebt vastgehouden laat je niet los door jezelf ervoor af te wijzen.

Het vraagt tijd. Het vraagt energie. Het vraagt een andere kijk op jezelf. En het vraagt zachtheid.

Wanneer je merkt dat je streng wordt mag je ook dat opmerken. Niet om jezelf vervolgens streng toe te spreken omdat je te streng was. Maar om opnieuw te kiezen want je mag fouten maken.

Want je maakt altijd de beste keuze. En je hebt altijd een andere keuze.

Kijk vanuit de oorzaak

Wanneer je alleen blijft kijken naar wat je verkeerd doet zet je jezelf aan de gevolgkant. Wat er gebeurde kwam door iets wat daarvan de oorzaak was. Er ging iets aan vooraf.

Je scheldt op iemand in het verkeer omdat je vindt dat iemand te langzaam rijdt. Dat is het gevolg.

Ben je te laat van huis vertrokken? Zat er iets anders tegen? Ben je iets vergeten? Wat dacht je op dat moment? Wat voelde je in je lichaam? Waar wilde het gedrag je tegen beschermen? Dat zijn allemaal dingen die met de oorzaak te maken kunnen hebben.

Je hoeft het oude gedrag niet goed te praten. Probeer het eens te begrijpen. Want vanuit begrip kun je iets veranderen.

Vanuit alleen maar afwijzing blijf je tegen jezelf vechten.

Bekende patronen in een ander jasje

Patronen zijn niet altijd direct zichtbaar. Ze kunnen er in verschillende situaties anders uitzien en toch vanuit dezelfde behoefte ontstaan.

Je zoekt bijvoorbeeld veiligheid en doet dat door:

Alles perfect te willen doen. Gesprekken steeds opnieuw te analyseren. Geen grens te stellen. Jezelf aan anderen aan te passen. Alles onder controle te willen houden. Moeilijke keuzes uit te stellen. Bevestiging te zoeken. Boos te worden voordat iemand jou kan raken. Stil te blijven terwijl je iets wilt zeggen.

Perfectionisme. Overdenken. Grenzen niet aangeven en people pleasing kunnen allemaal losse onderwerpen zijn.

Het gedrag ziet er anders uit. De behoefte eronder kan hetzelfde zijn.

Veiligheid. Controle. Waardering. Gehoord worden. Erbij horen.

Niet afgewezen worden.

Daarom is het belangrijk dat je niet alleen probeert het zichtbare gedrag weg te krijgen. Kijk ook naar wat je ermee probeert te bereiken.

Je lichaam doet ook mee

Een patroon gebeurt niet alleen in je gedachten.

Merk op wat je lichaam doet.

Span je jouw kaken aan?
Trek je jouw schouders omhoog?
Houd je jouw adem vast?
Voel je druk in je borst of onrust in je buik?

Laat je lichaam bewegen.

Schud je armen los. Adem rustig uit. Loop een stuk of span je spieren bewust aan en laat ze daarna weer los.

Je hoeft jouw gevoel niet weg te drukken. Je geeft het ruimte zonder dat het automatisch de bestuurder wordt.

Wanneer je lichaam spreekt mag je jouw gedachten even in toom houden.

Niet iedere gedachte heeft direct een antwoord nodig. Niet ieder gevoel vraagt om dezelfde oude reactie.

Oefening: Neem een andere afslag

Gebruik deze oefening wanneer je merkt dat een oude reactie opnieuw verschijnt.

Kijk eerst naar de situatie:

Wat gebeurde er vlak voordat je reageerde? Wie was erbij? Wat werd er gezegd of gedaan? Welk moment zette jouw automatische reactie aan?

Kijk daarna naar jouw lichaam:

Waar voelde je de reactie? Wat gebeurde er met je ademhaling? Welke beweging wilde je lichaam maken? Wilde je aanvallen, vluchten, pleasen of stilvallen?

Maak daarna onderscheid tussen wie je bent en wat je doet.

Zeg niet: Ik ben nu eenmaal zo.

Zeg wel: Ik doe dit op dit moment. Ik heb dit gedrag ergens geleerd. Dit gedrag probeert iets voor mij te bereiken. Ik kan onderzoeken of ik het nog nodig heb.

Vraag jezelf daarna wat het patroon je oplevert:

Geeft het me controle? Voorkomt het afwijzing? Voelt het bekend en daardoor veilig? Krijg ik waardering wanneer ik dit doe? Hoef ik daardoor iets anders niet te voelen?

Kies vervolgens één andere reactie. Houd die klein en haalbaar.

Je kunt bijvoorbeeld:

Eén keer rustig uitademen voordat je reageert. Aangeven wat je werkelijk denkt. Een grens uitspreken. Een keuze maken zonder alles opnieuw te analyseren. De ander vragen wat er speelt in plaats van het zelf in te vullen. Je lichaam letterlijk losschudden. Besluiten dat je jouw dag niet door dit moment laat bepalen.

Zeg daarna tegen jezelf:

Dit was waar ik aan vasthield. Ik kies ervoor om het nu los te laten.

Lukt het niet direct? Dan heb je niet gefaald.

Je hebt gezien wat er gebeurde. Dat is het moment waarop de oude route niet langer volledig onzichtbaar is.

De volgende keer kun je opnieuw kiezen!

Een nieuw patroon ontstaat ook
door herhaling

Je laat een oud patroon niet alleen los.

Je zet er iets anders voor in de plaats.

In mijn geval werd haast steeds vaker rust. Oordelen werd nieuwsgierigheid. Automatisch schelden werd eerst opmerken wat er in mij gebeurde.

Dat nieuwe gedrag voelde niet direct vanzelfsprekend.

De oude route was bekender.

Door de andere keuze vaker te maken werd ook die steeds makkelijker.

Zo ontstaat een nieuw patroon.

Niet doordat je één keer een geweldig inzicht krijgt. Wel doordat je op verschillende momenten opnieuw kiest voor gedrag dat beter bij je past.

Je installeert geen compleet nieuwe versie van jezelf.
Je oefent.
Je leert van hoe je doet.
Je ontdekt welke keuze je meer rust en liefde voor jezelf geeft.

Veelgestelde vragen over patronen doorbreken

Wat is een patroon?

Een patroon is een manier van denken, voelen of handelen die in vergelijkbare situaties steeds terugkomt. Het kan zo automatisch gebeuren dat je het ervaart als onderdeel van jouw karakter.

Hoe herken ik een oud patroon?

Let op situaties waarin je steeds hetzelfde doet en daarna ontevreden bent over jouw reactie. Kijk ook naar terugkerende gedachten, lichamelijke signalen en problemen die in verschillende situaties opnieuw ontstaan.

Waar komen patronen vandaan?

Patronen kunnen ontstaan door wat je thuis, op school, binnen relaties of op andere belangrijke momenten hebt geleerd. Ze kunnen je veiligheid, controle, waardering of verbinding hebben gegeven. Je hoeft niet altijd precies te weten waar een patroon begon om het te kunnen veranderen.

Waarom val ik steeds terug in oude patronen?

Omdat je het oude gedrag vaak hebt herhaald en het daardoor automatisch is geworden. Terugvallen betekent niet dat je niets hebt geleerd. Je mag onderzoeken wat het patroon activeerde en de volgende keer opnieuw kiezen.

Hoe lang duurt het om een patroon te doorbreken?

Daar staat geen vaste tijd voor. Het hangt af van het gedrag, de situaties waarin het verschijnt en hoe lang je het al gebruikt. Verwacht niet dat iets wat jarenlang is herhaald binnen één dag volledig verdwijnt.

Moet ik weten waarom ik een patroon heb?

Het kan helpen om te begrijpen wat het gedrag je oplevert en waar het je tegen beschermt. Je hoeft alleen niet eindeloos in het verleden te blijven zoeken. Het belangrijkste is dat je ziet hoe je het patroon vandaag herhaalt en wat je nu anders kunt doen.

Kan ik mijn karakter veranderen?

Een patroon is niet automatisch jouw karakter. Je hoeft niet te veranderen wie je bent. Je onderzoekt welk aangeleerd gedrag niet meer bij je past en oefent met gedrag dat beter aansluit bij wie je wilt zijn.

Hoe kan coaching helpen bij patronen doorbreken?

Een ander kan je helpen om te zien wat jij zelf niet meer opmerkt. Samen kun je onderzoeken wanneer het patroon verschijnt. Wat het je oplevert en welke andere reactie beter bij jou past. Daarna kun je die nieuwe keuze oefenen in jouw dagelijks leven.

Wil je jouw oude patroon leren herkennen?

Je weet al wat je anders wilt. Toch reageer je opnieuw op dezelfde manier.

Daar hoef je jezelf niet voor af te wijzen.

Samen kunnen we onderzoeken welk patroon zich blijft herhalen. Wat het ooit voor je deed en waarom je eraan bent blijven vasthouden. Daarna kijken we welke andere keuze beter past bij wie jij werkelijk bent.

Niet om een compleet ander mens te worden.

Wel om gedrag los te laten dat jouw rit niet langer hoeft te bepalen.

Boek een gratis online kennismakingsgesprek. Dan kijken we samen waar je vastloopt en of ik degene ben die je verder kan helpen.

Hieronder kun je naar mijn bibliotheek. Ik schreef over verschillende onderwerpen die te maken hebben met de alledaagse dingen in het leven die je tegen kunnen houden. Zodra je bewust wordt van iets wat je onbewust herhaalt, en het wilt veranderen. Is dit een mooi begin.

Online bibliotheek van Transformatie Mentor met e-books en werkboeken over persoonlijke ontwikkeling en transformatie.

Neem een kijkje in mijn persoonlijke bibliotheek

Bekijk de bibliotheek