Gratis kennismakingsgesprek
Ontdek vrijblijvend of mijn manier van werken bij jou past.
PERFECTIONISME
Altijd het gevoel dat het beter moet?
Heb jij nou ook altijd het gevoel dat het beter moet?
Lang dacht ik dat ik steeds aan mezelf moest blijven sleutelen. Nog iets meer leren. Nog een zelfhulpboek. Nog een nieuwe podcast. Nog een nieuwe meditatie. Maar al dat sleutelen aan mezelf bracht me geen voldoening. Het zorgde juist voor steeds meer tegenstrijdigheden. Om gek van te worden!
Ik bleef analyseren wat ik had gezegd, wat ik had gedacht en wat ik allemaal had gedaan. En niet alleen ’s avonds in bed. Ook gewoon overdag.
Tijdens het autorijden bijvoorbeeld. Dan reed ik ergens naartoe en dacht ik ineens: FUCK! BEN IK NU AL HIER?!
Zo erg zat ik in mijn hoofd. Elk woord ging op de weegschaal. Na iedere analyse voelde ik me slechter. Ik begon mezelf zelfs als een slecht mens te zien. Want waarom woog ik mijn woorden zo zorgvuldig? Waarom deed niemand dat ooit voor mij? Waarom hield ik met iedereen rekening, terwijl anderen dat in mijn ogen niet met mij deden?
Waarom, waarom, waarom?
In die tijd was het ook lastig om mij tevreden te stellen. Mijn standaarden lagen zo hoog dat ik zelf maar moeilijk tevreden kon zijn met wat ik deed. Maar anderen konden het bij mij ook niet snel goed doen.
Neem nou de handdoeken die opgevouwen in de kast lagen. Alsof iemand ooit bij mij op bezoek zou komen, mijn kast open zou trekken en zou controleren of alle handdoeken er wel netjes bij lagen.
Ik zag dat toen niet als perfectionisme. Ik zag het gewoon als wie ik was. Als een onderdeel van mij.
Ondertussen voelde het soms wel ongemakkelijk, maar dat gevoel stopte ik ook weer weg. Daar had ik een megagrote kast voor gebouwd. Alles wat ik niet wilde voelen of onderzoeken, kon daarin. Netjes gesorteerd op kleur, grootte en netheid. Een kast waar niemand aan mocht komen, want dat was míjn kast.
Wanneer er een kreuk in een handdoek zat of een punt niet goed lag, kreeg ik een error in mijn hoofd. Dan haalde ik de handdoeken uit de kast en vouwde ik ze opnieuw. Nog beter. Nog strakker. Nog mooier.
Maar niemand mocht die kast zien. Niemand mocht eraan komen.
En eigenlijk schaamde ik me ervoor.
Hoe perfectionisme er werkelijk uitziet
Perfectionisme betekent niet alleen dat je alles netjes of foutloos wilt doen. Het kan zich op veel meer manieren laten zien.
Je denkt voortdurend na of iets wel goed is. Hoe kan het beter? Wat zullen anderen ervan vinden? Heb ik wel de juiste keuze gemaakt? Had ik dat anders moeten zeggen?
Uitstellen en blijven twijfelen zijn misschien wel de grootste onzichtbare boosdoeners. Want zolang je bezig blijft met iets perfect maken, hoef je het nog niet aan de wereld te laten zien. Je hoeft nog geen reactie te ontvangen en kunt ondertussen ook andere spannende taken of keuzes blijven vermijden.
Misschien heb je veel bevestiging nodig of vergelijk je jezelf voortdurend met anderen.
Hoeveel esthetische filmpjes circuleren er wel niet op internet van mensen met een perfect ingericht huis of een koelkast waarin ieder potje exact op de juiste plek staat? Alsof in dat huis niet geleefd wordt. Alsof iedere kruimel onmiddellijk met een fakkel verbannen moet worden.
Maar waar ben je eigenlijk mee bezig wanneer je alles om je heen perfect probeert te krijgen? Kom je daardoor niet toe aan andere moeilijke keuzes? Of ben je zo streng voor jezelf geworden dat niets ooit echt af voelt?
Misschien deel je niets met anderen voordat het “af” is. Maar wanneer is iets ooit af als het volgens jou altijd nog beter kan?
En wat gebeurt er als je een compliment krijgt? Kun je dat aannemen? Of wuif je het meteen weg omdat jij vooral ziet wat er nog ontbreekt?
Waarom perfectionisme een gevoel van controle geeft
Zolang je maar hard genoeg je best doet, alles goed voorbereidt en geen fouten maakt, lijkt de kans kleiner dat je wordt afgewezen, bekritiseerd of iemand teleurstelt.
Perfectionisme is daarom niet alleen alles goed willen doen. Het kan een manier worden om onzekerheid beheersbaar te maken.
Zolang jij controle denkt te hebben over wat je wel of niet deelt, denk je misschien ook controle te kunnen houden over de reactie die je erop krijgt. Dus bereid je nog meer voor. Je past nog iets aan en speelt alle mogelijke reacties alvast in je hoofd af.
Wat je daarbij vergeet, is dat je nooit kunt toetsen of jouw gedachten kloppen wanneer je alles alleen in je hoofd laat gebeuren.
Ik deed dat zelf ook, totdat ik op een dag wel iets van mezelf durfde te laten zien. En wat denk je? Het liep totaal anders dan ik had verwacht.
Dat zoiets kan hè? Zelfs nadat ik tienduizend scenario’s in mijn hoofd had afgespeeld.
Waar perfectionisme vandaan kan komen
Je wordt niet perfectionistisch geboren. Je leert perfectionistisch te doen.
Onderweg heb je misschien gedrag overgenomen van je ouders of verzorgers. Op school van klasgenoten of leraren. Waarin fouten maken onveilig voelde, omdat ze kritiek, teleurstelling of afwijzing konden opleveren.
Wat de oorsprong ook is: het gedrag had ooit een functie. Het gaf je misschien controle, waardering of veiligheid. Of het hielp je om de kans op kritiek en afwijzing iets kleiner te maken.
In mijn geval zag ik dat ik het gedrag van mijn moeder had overgenomen. Zij kon serieus alle handdoeken uit de kast trekken om ze daarna opnieuw op te vouwen. En zonder dat ik het doorhad, ging ik later precies hetzelfde doen.
Maar dat gedrag was niet wie ik was. Het was wat ik had geleerd te doen. En dat vind ik een belangrijk verschil.
Je bent niet perfectionistisch. Je doet perfectionistisch. Wanneer je ontdekt hoe je dat doet, waar je het hebt geleerd en wat het je probeert op te leveren, kun je ook leren om iets anders te doen.
Wat perfectionisme je kost
Wanneer het altijd beter moet, ben je nooit echt klaar. Daardoor wordt ontspannen steeds moeilijker, want in je hoofd staat altijd nog iets open.
Je stelt kansen uit door achter te houden wat er allemaal in je hoofd zit. Je beoordeelt jezelf voortdurend en wordt je eigen grootste criticus. Hierdoor kun je steeds minder plezier gaan voelen in de dingen die je doet. Zelfs wanneer iets wél lukt.
Want als je jezelf pas goed genoeg vindt na een prestatie, ontstaat er na iedere prestatie wel weer een nieuwe norm. Iets wat beter, groter of mooier moet.
De rust die je zoekt komt daardoor nooit echt dichterbij. Je verplaatst alleen steeds het punt waarop je van jezelf eindelijk mag ontspannen.
Waarom nog harder proberen niet helpt
Je vertelt jezelf dat je pas rust mag nemen wanneer iets perfect is. Alleen bestaat er geen duidelijk eindpunt waarop perfect bereikt is. Er is altijd wel iets wat nog beter kan.
De rust blijf je daardoor voor je uitschuiven.
Soms merk je pas wat dat patroon met je doet wanneer je het voor een moment los durft te laten. Ineens gaat het minder geforceerd. Niet omdat alles af is, maar omdat jij jezelf toestemming hebt gegeven om even te stoppen.
Je hoeft rust niet te verdienen. Je mag tussendoor ook rust nemen. De boog kan niet altijd gespannen staan.
Perfectie bestaat alleen in je hoofd. De perfecte norm die jij probeert te bereiken, is door jou aangeleerd. Maar de gevolgen van het najagen van die norm zijn wel degelijk echt.
Het uitstellen is echt. Het controleren is echt. Het analyseren is echt. De onrust en vermoeidheid zijn echt.
Wanneer je doorhebt hoe je dit patroon in stand houdt, ontstaat er ruimte om een ander pad te kiezen.
Wat perfectionisme loslaten werkelijk betekent
Perfectionisme loslaten betekent absoluut niet dat je ineens slordig of ongeïnteresseerd wordt.
Het kan juist ontzettend krachtig zijn om iets niet goed te durven vinden.
Dat klinkt misschien vreemd. Alsof je alles voortaan maar goed moet vinden zoals het is. Maar dat bedoel ik niet.
Ik vind nog steeds dat mijn man de handdoeken verkeerd opvouwt. Ik hoef mezelf niet wijs te maken dat ik zijn manier ineens mooier of beter vind. Het verschil is dat ik de handdoeken niet meer uit de kast haal om ze opnieuw te vouwen. Het stoort me ook niet meer de rest van de dag.
Als ik de kast nu opentrek, kan ik denken: wat fijn, hij heeft de was opgevouwen.
Je mag iets dus niet goed vinden zonder het te hoeven corrigeren. Je mag zien dat iets anders gaat dan jij het zelf zou doen, zonder jezelf of de ander af te wijzen. Je mag imperfectie laten bestaan zonder dat die de rest van je dag beïnvloedt.
Een fout maken betekent niet dat jij fout bent.
Op het moment dat je een bepaalde keuze maakte, was dat de keuze die voor jou het beste, veiligste of meest haalbare voelde. En had je dat gedrag toen nodig. Nu je er anders naar kunt kijken, kun je ook een andere keuze maken.
Begin voordat je volledige zekerheid hebt. Neem rust voordat alles af is. Waardeer jezelf niet alleen wanneer je presteert.
Want juist in die rust kunnen weer heel mooie dingen groeien.
Een kleine oefening
Denk eens aan iets waar je op dit moment tegenaan hikt.
Vraag jezelf niet:
“Hoe doe ik dit perfect?”
Stel jezelf in plaats daarvan de vraag:
“Wat zou voor vandaag goed genoeg zijn?”
Zo leer je stap voor stap dat een kleine stap ook een stap is. Wanneer je drie stappen vooruitzet en daarna één stap terug, hoef je niet al je aandacht op die ene stap terug te richten. Je hebt per slot van rekening nog steeds twee stappen vooruitgezet.
Probeer met nieuwsgierigheid naar jezelf te kijken en stel jezelf vragen:
-
Waar is dit gedrag goed voor?
-
Wat probeer ik hiermee te bereiken?
-
Wat levert het me op?
-
Waar probeert het me tegen te beschermen?
-
Waarom is dat belangrijk voor mij?
-
Wat zou er gebeuren als ik het vandaag eens anders deed?
Je hoeft jezelf nergens van te verlossen. Je mag eerst leren begrijpen wat je doet, waarom je het doet en wat het je ooit heeft opgeleverd. Vanuit dat begrip kun je oefenen met een andere keuze.
Jouw perfecte imperfecte leven
Hieronder vind je een afbeelding met een knop naar mijn online bibliotheek. Daar vind je ook mijn gratis e-book over perfectionisme: Jouw perfecte imperfecte leven.
Ik schreef dit e-book vanuit mijn eigen ervaringen met perfectionisme. Over wat het met mij deed, waarom ik deed wat ik deed en hoe ik leerde om andere keuzes te maken.
Het e-book ontstond door eerlijk naar mezelf in de spiegel te kijken. Niet om mezelf opnieuw te verbeteren, maar om mezelf beter te begrijpen.
Daardoor is mijn kast nu soms een rommeltje.
En dat is helemaal imperfect.
Veelgestelde vragen over perfectionisme
Wat zijn kenmerken van perfectionisme?
Je denkt veel na over de vraag of iets wel goed is, hoe het beter kan en wat anderen ervan zullen vinden. Je blijft aanpassen, controleren of analyseren en vindt het moeilijk om iets echt af te ronden. Ook uitstellen, bevestiging zoeken en moeilijk complimenten kunnen aannemen, kunnen kenmerken zijn.
Waar komt perfectionisme vandaan?
Je wordt niet perfectionistisch geboren. Je leert perfectionistisch te doen. Wanneer je ontdekt waar je dat hebt geleerd en wat het gedrag je oplevert, kun je ook leren om iets anders te doen. Het aangeleerde gedrag kan op meerdere plekken vandaan komen zoals je ouders/verzorgers, leerlingen op school of leraren, vrienden of vriendinnen of je zag het eens op tv. Hierdoor leerde je dat fouten kritiek, teleurstelling of afwijzing konden opleveren. En daarom paste je jezelf aan.
Is perfectionisme hetzelfde als faalangst?
Nee. Ze kunnen elkaar wel versterken. Perfectionisme kan ervoor zorgen dat je iets blijft uitstellen omdat je bang bent om een fout te maken of voor de reactie van anderen. Maar perfectionisme kan ook bestaan zonder faalangst en andersom.
Kan perfectionisme leiden tot uitstelgedrag?
Ja. Zolang je iets blijft verbeteren, hoef je het nog niet af te ronden of aan anderen te laten zien. Dat beschermt je tijdelijk tegen onzekerheid en kritiek, maar maakt de stap om het uiteindelijk te delen vaak alleen maar groter.
Hoe kun je perfectionisme loslaten?
Begin met herkennen wanneer je perfectionistisch gedrag vertoont en onderzoek wat je ermee probeert te voorkomen of bereiken. Wanneer je merkt dat het gedrag je niet meer dient, kun je oefenen met een andere keuze.
Een hond begrijpt na de eerste keer “zit” ook nog niet wat hij moet doen. Herhaling is de sleutel. Iedere keer dat jij iets eerder afrondt, een fout laat bestaan of rust neemt voordat alles af is, oefen je met een ander patroon.
Is perfectionisme altijd negatief?
Nee. Perfectionistisch gedrag kan je ooit controle, bescherming, waardering of veiligheid hebben gegeven. Maar gedrag dat je vroeger hielp, hoeft je niet voor altijd te blijven helpen. Wanneer het je vooral energie kost of je tegenhoudt, mag je onderzoeken of het nog bij je past.
